«کاغذ بی خط» بيش از آنکه فيلمي با داستان موفق باشد فيلم طراحی صحنه، بازيگر و ديالوگهای موجز طنزآلود و در بيشتر اوقات تلخ و سياسي است که اين امر ناخودآگاه تماشاچی را به ياد «روبان قرمز » حاتمی کيا می اندازد. در آنجا نيز صحنه های زيبا (بخصوص با  طريقه فيلمبرداري اسکوپ) و بازی زيبای بازيگران هرچند ارزش چندبار ديدن آنهم بر پرده سينما - البته پرده عريض که يافت می نشود!!!- را داراست اما چه سود که چون مجمع الجزايري پراکنده می ماند و مفهوم غايي به سختی دستگير تماشاگر - حتی تماشاگر حرفه ای - می شود.

 سينما بيش از آنکه شبيه به غزل سرايي باشد که هر بيت آن جداگانه شرح  عاشقي، تغزلي است وهر بيت برای خود کامل و شايد پيچيده می باشد مانند مثنوی است که همه ابيات در خدمت تم اصلی مثنوی که يك موضوع واحد بيش نيست جلوه گری می کند.

بنده شخصا به اين نکته اعتقاد ندارم که هرچه ديرتر تماشاچی مفهوم  فيلم را بفهمد لزوما فيلم بهتر ،تكنيكي تر، مفهومی تر و به اصطلاح روشنفکرانه تر!! است. فکر می کنم بهترين شاهد بر اين مدعا به تاييد همه اهل فن سينماي هيچكاك است که روانترين تعريف را برای پپيچيده ترين روايتها بکار می برد با وجود اينكه در هر بار ديدن آثارش نکته ای جديد دستگير بيننده می شود. اين درست که فيلم ماندنی و خوب فيلمي  است که در هر بار ديدن نکته ای نو در آن يافت شود اما نه اينكه تماشاچی بجای اينكه در اثنای تعريف داستان آرام آرام نکته سنجی کند و بدنبال فيلم تا پايان كشيده شود، از فرط گنگی در تعريف قصه يا شايد نبود قصه، يا فقط به بازی زيباي بازيگران - که الحق و الانصاف فوق العاده و در خور ستايش است – بسنده کند و يا اگر بخواهد نکات فيلم را دريابد راهی جز از دست دادن صحنه های بعدی نداشته باشد. نکته هايي چون قتلهای زنجيره ای ويا فاجعه کوی دانشگاه - فکر می کنم شکاندن درب ورودی توسط مرد خانه اين معنی را می داد - خيلي ظريف نيستند و در راستای تعريف سخت و سنگين  قصه نه اينكه محو شده باشند اما اثر آنها آنی و لحظه ای می نمايد.

به هر ترتيب نوشتن نقد ريز و جزيي از « کاغذ بی خط » چندان ساده نيست زيرا داستان چندان مشخص نيست، همين امر باعث می شود برداشتها از اين فيلم در سطح باقی بماند و ريز و جزيي نشود چرا که اگر كليت داستان روشن نشود هر گونه برداشت بی ربط و حاشيه ای از فيلم امکان پذير می شود و اين امر باعث می شود جرات و برّایی قلم منتقد کاسته شود و همواره اين شبهه که نکند اصلا موضوع فيلم برداشتی وهم آلود و غلط از ذهن من باشد انگيزه نوشتن را از وی می گيرد. شايد دليل اينكه بنده  نقد جامع و قشنگی از اين فيلم در اين سی و اندی روزه که ازاکران آن می گذرد نديدم و همه آنها به نوعی سطحی بودند همين باشد! نمی دانم والله اعلم...  

به هر حال ظرافت و انديشه نو در آثار تقوايي بر کسی پوشيده نيست و طرفداران سينمای وی از هم اکنون چشم به آينده دارند. « کاغذ بی خط» به دليل  نقاط قوت ذکر شده هرچند سقوطی در کارنامه تقوايي نيست اما در تداوم کارهای درخشان وی نيز قرار نمی گيرد. شايد دليل اين امر دوری چندين ساله تقوايي از سينما باشد که اگر فقط همين باشد می توان برای ديدن « رومی و زنگی » لحظه شماری کرد.

از امين محمدی، دانشجو

Mohammady_amin@yahoo.com

Mohammady_amin@hotmail.com

نقدی بر فیلم چهارشنبه سوری :

« چهارشنبه سوری» یك فیلم كاملاً اجتماعی است و از یك یا شاید هم چند درب جامعه سخن می گوید و با تمركز به روی آنها قصه‌ای را روایت می‌كند كه در این شهر بزرگ نمونه‌اش را بسیار داریم.موضوع فیلم و طرح اولیه شاید یك چیز بسیار معمولی بوده باشد.ولی بعد از اینكه اصغرفرهادی و مانی حقیقی با دو دیدگاه متفاوت خود، آن را پردازش و تبدیل به یك فیلم نامه بلند كردند، به یك طرح بالاتر از سطح معمولی تبدیل شد.

در فیلمی كه در یك روز موضوع آن شروع و تمام می‌شود، مسائل مهمی كارگردان را درگیر می كند و كار عوامل بسیار سخت است و نباید كوچكترین اشتباهی صورت گیرد كه حتی تماشاگر حس كند این فیلم در دو روز فیلمبرداری شده است چه برسد به اینكه در حال حاضر معمولاً پروژه بین 20 تا 30 روز یا حتی بیشتر طول می كشند ! اصغرفرهادی به خوبی ریز نكات را رعایت كرده و در هیچ كجای فیلم افت نوری دیده نمی شود. با اینكه زمان فیلمبرداری فیلم سال گذشته در اواخر اسفند و عید نوروز بوده! و این نشان از كار خوب كارگردان و عواملش دارد. فیلم راوی ندارد ولی روایت می شود، از زبان بازیگرانش آنهم به خوبی و با دقت، دردهایی را فریاد می‌زند كه همه می‌شناسیمش ولی نوعی بیانش می كند كه مجبور باشیم تا آخر از روی صندلی خود بلند نشویم و حتی یك دیالوگش را هم از دست ندهیم. اگر خلاصه فیلم رابخواهید می‌شود(شك و دورویی و عشق و بچگی)كه شاید تكراری باشند اگر هركدام به تنهایی می‌آمدند ولی این بار همه باهم شده‌اند خلاصه ترین موضوع یك فیلم!

همه بازیگران یا همان راویان در نقش‌های خود درخشیده‌اند همان طور كه همگی در جشنواره فجر كاندید شدند. البته از بین این چهارنفر فقط هدیه تهرانی توانست سیمرغ بلورین را كسب كند.

هدیه تهرانی آنقدر زیبا نقش یك مادر و یك زن خانه دار را بازی می‌كند كه تماشاگر هم با او هم پندار و هم درد می‌شود و او را باور می‌كند. نقطه اوج بازی او صحنه‌ای است كه خواهرش پیش او است و او در آشپزخانه و بعد در حمام خانه با او درد و دل می‌كند و طوری اشك می‌ریزد كه آنقدر سالن سینما در آن محو می‌شوند كه برای چند لحظه سالن را سكوت مطلق فرا می‌گیرد و پچ پچ كردن‌ها قطع می‌شود. برخی اعتقاد داشتند كه اگر هدیه تهرانی این بار با گریمی متفاوت جلوی دوربین ظاهر نمی‌شد، تمام بازیش همان بازی است كه در ( كاغذ بی خط ) انجام داده است ولی به راحتی می‌توان فهمید كه حس مادرانه و زنانه او در ( كاغذ بی خط) و ( چهارشنبه سوری)به دو نوع متفاوت بیان شده است و كاملاً با یكدیگر فرق دارد. حمید فرخ نژاد هم كه مثل همیشه نقش آدمهای عصبانی و خسته و پریشان را خوب بازی كرده و مثل همیشه استرس را با كل اجزای بازیش به تماشاگر منتقل كرده و نیز نقش یك عاشق و وابسته را كه مقابل پانته‌آ بهرام ایفا كرده و جزء سكانس‌های پایانی فیلم است و كاری می كند كه تماشاگر و خصوصاً تماشاگران زن از ته دل او را فحش بدهند ! ترانه علیدوستی طوری بازی كرده است كه انتظار نمی‌رفت، یعنی از ترانه‌ای كه در شرایط عادی بازی می‌كرد شاید، ولی نه درزمانی كه برادرش درشب چهارشنبه سوری بر اثر مواد آتش زا و... فوت می‌شود و او باید همان شب چند صحنه را بازی كند چون تمام حال و هوای محیط از دست می‌رفت و شاید ساخت فیلم به خاطر محیط لازم برای سكانس‌های فینالش دچار مشكل می شد. ترانه( دختر آرام و ساكت سینمای ایران) این بار با گریمی متفاوت و ویژگی‌های جدید در نقش درخشیده و شاید جذاب ترین و خوشبخت ترین كاراكتر فیلم را او بازی كرد. پانته‌آ بهرام هم كه اگر در سینما نقش هایش كوچك است در تئاتر برای خود جاه و منزلتی دارد. ولی این بار با حضور در پنج، شش سكانس توانسته است به خوبی نقشش را ایفا كند. جوری كه تماشاگر تا آخر شخصیت او را نشناسد و در 15 دقیقه آخر حتی دلش هم برای او بسوزد! پایان فیلم بدیع و تازه است. كاری نو در 20 دقیقه پایانی فیلم.

تماشاگر چها، پنج بار حس می كند كه حالا نوبت آمدن تیتراژ است و باید از سالن خارج شود ولی مجدداً متوجه می‌شود كه فیلم هنوز ادامه دارد و باز می‌نشیند و فیلم در فصلی تمام می‌شود كه تماشاگر معتقد است شاید می‌توان ادامه هم پیدا كند....

اگر وقت ندارید و سرتان شلوغ است هم حتماً بروید و این فیلم را ببینید، اگر هم وقت دارید و حوصله هم دارید این فیلم را حتماً دوبار ببینید ولی حتماً سعی كنید آن را ببینید.

امیر حسین بزرگزادگان